توانایی تحلیل و ارزیابی سیستم ها، طرح ها و پروژه های ایمنی و آتش نشانی:
در نظام قضائی و حاکمیتی ایران، کارشناسان رسمی دادگستری دارای صلاحیتی مشخص در زمینه امور آتشسوزی و آتشنشانی هستند. یکی از صلاحیتهای سطح بالای این رشته، توانایی تحلیل و ارزیابی سیستمها، طرحها و پروژههای ایمنی و آتشنشانی نامیده میشود .
الف) نقش قانونی و کاربرد قضائی
این صلاحیت به کارشناسان رسمی دادگستری اجازه میدهد در مراحل قضائی، اداری و قراردادی مرجع رسمی برای تحلیل دقیق و گزارش جامع درباره سیستمهای ایمنی و آتشنشانی باشند. در دعاوی محاکم، اختلاف میان پیمانکاران، کارفرمایان یا شهرداریها، قاضی میتواند ارجاع کارشناسی کند و گزارش این کارشناس مبنای تصمیم قضائی یا اجرائی قرار میگیرد . همچنین در پروندههای بیمه یا ارزیابی خسارت ناشی از حریق، نظر تخصصی این افراد جهت تعیین میزان خسارت معتبر قلمداد میشود .
ب) قلمرو عملکرد و زمینههای کاربرد
کارشناسان رسمی دادگستری با این صلاحیت، در کاربردهای گستردهای از جمله بررسی طرحهای ایمنی در ساختمانها، مراکز صنعتی و زیرساختهای شهری (مانند مترو، شبکههای برق و گاز)، اجرای پروژههای عمرانی و تغییر کاربری املاک، ورود میکنند . شهرداریها معمولاً در صدور پایان کار برای ساختمانهای بلندمرتبه یا مجتمعهای اداری، تجاری و مسکونی گزارش کارشناسی ایشان را الزامی میدانند .
ج) مسئولیتها و وظایف تخصصی
مسئولیتهای اصلی این صلاحیت شامل موارد زیر است:
تحلیل فنی سیستمهای ایمنی نظیر سیستمهای اسپرینکلر، اعلام حریق، خروج اضطراری، مخازن و پمپهای آتشنشانی .
ارزیابی تأثیر عملکرد سیستمها بر ایمنی عوامل انسانی و محیطی.
برآورد هزینههای تجهیزات، نصب، نگهداری و نگهداری سیستمهای ایمنی موجود .
تهیه گزارش تحلیلی درباره نقاط ضعف طرحهای اجرائی یا طراحی سیستمهای ایمنی در پروژهها.
مشاوره فنی در اختلافات پیمانکار-مجری و مراجع تصمیمگیر اداری یا قضائی درباره مسائل اجرائی یا قراردادی مربوط به آتشنشانی و ایمنی .
د) ابزارها و روشهای تحلیلی
برای انجام این وظایف، کارشناسان رسمی دادگستری از ابزارهای تخصصی و استانداردهای ملی و بینالمللی ایمنی استفاده میکنند. بهعنوان مثال:
بررسی نقشه و تهویه، طراحی مسیرهای خروج اضطراری و دهانههای حریق
تحلیل ساختارهای حفاظتی و احتمال گسترش آتشسوزی با نرمافزارهای مهندسی (برای سیستمهای پیشرفته)
بررسی وضعیت تجهیزات و سرویس دورهای سیستمهای اعلام و اطفاء حریق
بررسی مدرکهای مستند حریق برای تعیین منشا، نحوه توسعه و علل ایجاد حادثه .
ه) مثالی از کاربرد در پروژههای واقعی
در پی وقوع حوادث بزرگ مانند آتشسوزیهای ساختمان پلاسکو، توجه قضائی و عمومی به نقش کارشناسان رسمی دادگستری در شناسایی نقاط ضعف سیستمهای ایمنی افزایش یافت . در مواردی که تغییر کاربری ساختمان یا احداث پروژههای بزرگ شهری مد نظر بوده، شهرداریها برای تأیید ایمن بودن فضا یا تعیین ملاحظات لازم در سیستمهای ایمنی از گزارش کارشناسان در این رشته استفاده کردهاند.
و) ارزش تخصصی این صلاحیت
وجود این صلاحیت در کارشناسان رسمی دادگستری باعث میشود نظر فنی و تحلیلی مبتنی بر استانداردهای معتبر قانونی مرجع شمرده شود. این گزارشها در کاهش مخاطرات حریق، تعیین دقیق خسارت، پیشگیری از بروز حوادث، و تضمین ایمنی پروژههای عمرانی ارزشمند هستند. همچنین دولت، نهادهای دادگستری، بیمهگران، پیمانکاران و مالکان با استناد به نظر این کارشناسان میتوانند تصمیمات مطمئنتری اتخاذ کنند.
جمعبندی
صلاحیت توانایی تحلیل و ارزیابی سیستمها، طرحها و پروژههای ایمنی و آتشنشانی به کارشناسان رسمی دادگستری قدرت ایفای نقش کلیدی در صحنههای قضائی، اداری و اجرائی را میدهد. این نقش شامل تحلیل فنی طرحهای ایمنی، بررسی عملکرد سیستمهای پیشرفته، تعیین خسارت حادثه، و ارائه گزارش که در محاکم و ارگانهای ذیربط حقالتشخیص محسوب میشود. ضمن آن که در پروژههای عمرانی بزرگ یا تغییرات کاربری، نقش مشاور رسمی و معتبر را ایفا میکند.