بررسی و اظهارنظر در خصوص دعاوی مرتبط با فنآوری های نوین، مجموعه سازی، سازماندهی، اشاعه و حفظ و نگهداری اطلاعات:
صلاحیت بررسی و اظهارنظر در خصوص دعاوی مرتبط با فنآوریهای نوین، مجموعهسازی، سازماندهی، اشاعه و حفظ و نگهداری اطلاعات در نظام قضایی و اداری جمهوری اسلامی ایران دارای جایگاهی ویژه است. این صلاحیت، بخشی از رشته کتاب و کتابداری است که توسط کارشناسان رسمی دادگستری مجاز به ارائه خدمات تخصصی میباشد .
۱. ماهیت و چهارچوب قانونی صلاحیت
کارشناسی رسمی دادگستری دارای این صلاحیت، از سوی مراجع قضایی یا اداری (دادگاهها، دادسراها، مراجع انتظامی، مؤسسات دولتی و شرکتهای مرتبط با نشر و اطلاعرسانی) به کار اخذ گزارش ارجاع داده میشود. نقش قانونی ایشان، بررسی مستند و ارائه نظر فنی و تخصصی درباره دعاوی مربوط به فناوریهای نوین اطلاعرسانی، نحوه آرشیو و نگهداری منابع و سیستمهای اطلاعاتی است. حضور ایشان در مراحل رسیدگی قضایی یا تنظیم گزارش رسمی ضروری است .
۲. دامنه فعالیت و زمینههای کاربرد
این صلاحیت شامل موارد زیر است:
ارزیابی و تحلیل قراردادهای مربوط به خدمات کتابداری و اطلاعرسانی؛ چه قراردادهای بین کارفرما و پیمانکار در کتابخانهها، مراکز اسناد، یا خدمات دیجیتال با سقف مالی قانونی مصوب. (مثلاً تا سقف مبلغ مشخص)
بررسی دعاوی مربوط به عملکرد فناوری اطلاعات در فراهمآوری، سازماندهی، اشتراکگذاری، اشاعه و ذخیرهسازی اطلاعات (سیستمهای آرشیو دیجیتال، پایگاههای داده، خدمات اطلاعرسانی الکترونیک) در مراکز کتابخانهای و فرهنگی
اظهار نظر درباره نحوه مجموعهسازی و سازماندهی منابع کاغذی و الکترونیکی در کتابخانهها و مراکز اسناد — شامل چیدمان فیزیکی و دیجیتال، فهرستنویسی، دسترسی و حفظ اطلاعات .
۳. مسئولیتها و ابزارهای فنی
کارشناس رسمی دادگستری در این صلاحیت موظف است:
مطالعه محتوا و ساختار فناوریهای مورد استفاده (نرمافزارها، پایگاهها، سیستمهای دسترسی) و ارزیابی تطابق آن با استانداردها و تعهدات قراردادی یا نهادی؛
بررسی مستندات قرارداد، شواهد اجرایی، نمونههای عملکرد سیستمها و ارائه گزارش مستند و مکتوب؛
ارائه نظر مقایسهای و تحلیل از نظر روند تأمین، نگهداری، بازیابی و اشتراکگذاری اطلاعات در سطح فنی؛
استفاده از ابزارهای مناسب مانند نرمافزارهای مدیریت آرشیو دیجیتال، فهرستنویسی متنی/تصویری، نمونهگیری از دادهها، تحلیل گزارشهای دسترسی و خروجی سیستمها برای ارزیابی علمی عملکرد آنها.
۴. موارد کاربرد عملی
این صلاحیت عمدتاً در موارد ذیل به خدمت گرفته میشود:
دعاوی میان کتابخانهها، مؤسسات فرهنگی یا مراکز اسناد با پیمانکاران خدمات اطلاعرسانی، درباره اجرای ضعیف یا خلاف مواد قرارداد؛
پروندههایی که در آنها فناوریهای نوین اطلاعرسانی (مانند سامانههای دیجیتال یا آرشیو الکترونیکی) دچار ایراد در گردآوری یا حفظ اطلاعات شدهاند؛
دعاوی مرتبط با فضایسازی فیزیکی یا دیجیتال، تجهیزات سختافزاری/نرمافزاری کتابخانهای و نحوه ارائه دسترسی؛
اختلافات پیرامون نحوه انتشار منابع، شرایط اشتراکگذاری یا اشتباه فنی در ارائه اطلاعات؛
بررسی دادرسیهایی که موضوع آنها مرتبط با فقدان حفاظتی اطلاعات یا آسیب فنی سیستمهای نگهداری اطلاعات است.
۵. ارزش حقوقی و عملکردی
نظر کارشناسی رسمی دادگستری در این صلاحیت:
دارای جایگاه رسمی در فرآیند قضایی یا ارزیابی اداری است و میتواند نقش تعیینکنندهای در مستدلسازی پروندهها داشته باشد؛
گزارش ایشان، علاوه بر ایجاد برداشت فنی برای قاضی یا مقام تصمیمگیر، امکان مقایسه با استانداردهای حرفهای را فراهم میسازد؛
ارائه یک مبنای مستند و مستدل برای تصمیمگیریهای قضایی یا اداری در شرایطی که موضوع در حوزه فناوری و اطلاعرسانی قرار دارد؛
کمک به پیشگیری از تخلفات قراردادی یا فنی در توسعه یا بهرهبرداری از نهادهای اطلاعرسانی.