تعیین حریم تأسیسات آبی از جمله سدها، بندها، دهانههای آبگیر، انهار سنتی، شبکههای آبیاری و زهکشی، یکی از ارکان اساسی در مدیریت منابع آب و حفاظت از زیرساختهای آبی کشور است. این فرآیند با هدف حفظ کارایی، ایمنی و پایداری تأسیسات آبی و همچنین جلوگیری از تخریبهای احتمالی ناشی از ساختوسازهای غیرمجاز در حریم این تأسیسات انجام میشود.
تعریف حریم تأسیسات آبی
بر اساس آییننامه مربوط به بستر و حریم رودخانهها، انهار، مسیلها، مردابها، برکههای طبیعی و شبکههای آبرسانی، آبیاری و زهکشی، حریم به معنای آن قسمت از اراضی اطراف تأسیسات آبی است که به منظور حفاظت از تأسیسات و بهرهبرداری بهینه از آنها، تعیین میشود. این حریم بهطور معمول از منتهیالیه دیواره تأسیسات آبی اندازهگیری میشود و بسته به نوع و ظرفیت تأسیسات، متغیر است.
معیارهای تعیین حریم تأسیسات آبی
آییننامه مذکور برای تعیین حریم تأسیسات آبی، معیارهایی را بر اساس ظرفیت و نوع تأسیسات ارائه داده است:
سدها و بندها: حریم این تأسیسات بهطور معمول با توجه به ظرفیت مخزن و ارتفاع سد تعیین میشود.
دهانههای آبگیر: حریم این بخشها با توجه به دبی جریان و اهمیت تأسیسات در تأمین آب شرب یا کشاورزی مشخص میگردد.
انهار سنتی و شبکههای آبیاری و زهکشی: حریم این تأسیسات بسته به دبی آب عبوری و نوع استفاده از آنها (کشاورزی یا صنعتی) تعیین میشود.
بهطور کلی، حریم تأسیسات آبی بهمنظور جلوگیری از تخریب یا تغییر کاربری اراضی مجاور، حفاظت از تأسیسات در برابر سیلابها و سایر مخاطرات طبیعی، و همچنین تسهیل در عملیات نگهداری و بهرهبرداری از این تأسیسات تعیین میشود.
اهمیت تعیین حریم تأسیسات آبی
تعیین حریم تأسیسات آبی دارای اهمیتهای فراوانی است:
حفاظت از تأسیسات: با جلوگیری از ساختوسازهای غیرمجاز در حریم تأسیسات، از آسیب به سازهها و تجهیزات جلوگیری میشود.
مدیریت منابع آب: حریمهای تعیینشده بهمنظور بهرهبرداری بهینه از منابع آب و جلوگیری از هدررفت آنها ایجاد میشود.
پیشگیری از بحرانهای زیستمحیطی: با جلوگیری از تغییر کاربری اراضی مجاور تأسیسات، از بروز بحرانهای زیستمحیطی مانند آلودگی منابع آب و تخریب اکوسیستمهای آبی جلوگیری میشود.
تسهیل در عملیات نگهداری: وجود حریم مناسب، دسترسی به تأسیسات را برای عملیات نگهداری و تعمیرات تسهیل میکند.
فرآیند تعیین حریم
فرآیند تعیین حریم تأسیسات آبی شامل مراحل زیر است:
مطالعه و ارزیابی: بررسی ویژگیهای فنی و هیدرولوژیکی تأسیسات و ارزیابی نیازهای حفاظتی.
تعیین محدوده حریم: با توجه به معیارهای فنی و قانونی، محدوده حریم برای هر تأسیسات مشخص میشود.
اطلاعرسانی و اخذ مجوز: اطلاعرسانی به مالکان اراضی مجاور و اخذ مجوزهای لازم برای اجرای حریم.
اجرای فیزیکی حریم: احداث علائم و سازههای مورد نیاز برای مشخص کردن حریم تأسیسات.
در نهایت، تعیین حریم تأسیسات آبی نهتنها به حفاظت از زیرساختهای حیاتی کشور کمک میکند، بلکه زمینهساز بهرهبرداری پایدار از منابع آب و حفظ محیطزیست نیز میباشد.