این حوزه نهتنها نیازمند دانش عمیق در زمینههای باستانشناسی، هنرشناسی و علوم آزمایشگاهی است، بلکه تسلط بر قوانین ملی و بینالمللی مرتبط با آثار تاریخی را نیز میطلبد.
کارشناسان رسمی دادگستری در این رشته، مسئولیت بررسی و ارزیابی انواع اشیاء فرهنگی و تاریخی را بر عهده دارند؛ از جمله:
اشیاء عتیقه: آثار باستانی، ظروف سفالی، فلزی، شیشهای و سایر اشیاء تاریخی که نشانگر تمدنهای گذشته هستند.
احجار کریمه: سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی با ارزش تاریخی و فرهنگی.
کتب خطی: نسخههای خطی قدیمی با اهمیت تاریخی، مذهبی یا ادبی.
این کارشناسان با بهرهگیری از دانش تخصصی و ابزارهای علمی، به تشخیص اصالت، تعیین قدمت و ارزیابی ارزش مادی و فرهنگی این آثار میپردازند.
تشخیص اصالت و تعیین قدمت اشیاء فرهنگی از طریق دو روش اصلی انجام میشود:
سالیابی نسبی: این روش بر پایه مقایسه ویژگیهای ظاهری، سبک هنری، نوع خط، جنس مواد و سایر مشخصات فیزیکی با آثار مشابه و مستندات تاریخی استوار است.
سالیابی قطعی: در این روش از آزمایشهای علمی مانند تعیین سن با استفاده از ایزوتوپ کربن-14 برای مواد آلی بهرهگیری میشود. این آزمایشها در پژوهشکدههای تخصصی مانند پژوهشگاه میراث فرهنگی انجام میگردد.
استفاده از این روشها به کارشناسان امکان میدهد تا با دقت بالا، اصالت و قدمت آثار را تعیین کرده و از ورود اشیاء تقلبی به بازار جلوگیری کنند.
جایگاه قانونی و کاربردهای کارشناسی
بر اساس قوانین جاری ایران، هرگونه خرید و فروش، نگهداری یا انتقال اشیاء فرهنگی با قدمت بیش از ۱۰۰ سال بدون مجوز رسمی، غیرقانونی محسوب میشود. کارشناسان رسمی دادگستری در این حوزه نقش کلیدی در موارد زیر ایفا میکنند:
ارزیابی اموال فرهنگی: تعیین ارزش مادی و فرهنگی آثار برای موزهها، مجموعهداران و نهادهای دولتی.
تشخیص اصالت: شناسایی آثار تقلبی و جلوگیری از ورود آنها به بازار.
ارائه نظر کارشناسی در مراجع قضایی: در پروندههای مرتبط با قاچاق، سرقت یا تخریب آثار فرهنگی.
همکاری با سازمانهای دولتی: مانند سازمان میراث فرهنگی در حفاظت و مرمت آثار تاریخی.
اهمیت تخصص در حفاظت از میراث فرهنگی
با توجه به افزایش موارد جعل و قاچاق اشیاء فرهنگی، حضور کارشناسان متخصص در این حوزه بیش از پیش اهمیت یافته است. بر اساس گزارشها، تنها در ۱۱ ماه سال ۱۴۰۲، بیش از ۸۲ هزار مورد اشیاء تقلبی توسط یگان حفاظت میراث فرهنگی کشف شده است . این آمار نشاندهنده نیاز مبرم به تخصص و دقت در تشخیص اصالت و ارزیابی آثار فرهنگی است.
نتیجهگیری
صلاحیت کارشناسی رسمی دادگستری در حوزه اشیاء عتیقه، احجار کریمه و کتب خطی، نقشی بیبدیل در حفاظت از میراث فرهنگی ایران ایفا میکند. این تخصص با تکیه بر دانش علمی، تجربه عملی و آگاهی از قوانین، به حفظ هویت فرهنگی و تاریخی کشور کمک شایانی مینماید. انتخاب کارشناسان متعهد و متخصص در این زمینه، گامی مؤثر در جهت صیانت از گنجینههای فرهنگی و تاریخی ایران است.