بررسی و تعیین علل آتشسوزی در مزارع و مراتع و جنگلها:
کارشناسی رسمی دادگستری امور آتشسوزی و آتشنشانی در چارچوب مقررات سازمان قوه قضائیه و نیز ضوابط سازمان آتشنشانی، وظیفه تخصصی تشخیص و تحلیل حوادث ناشی از آتشسوزی را در خارج از محدوده محیطهای ساختمانی شهری نیز بر عهده دارد. این کارشناسان مجاز به بررسی علل وقوع حریق در مزارع، مراتع و جنگلها بوده و گزارشهای رسمی آنها بهعنوان اسناد معتبر در محاکم قضائی، ادارات منابع طبیعی، شرکتهای بیمه، بانکها و نهادهای خصوصی و دولتی قابل استناد است .
دامنه و حوزه فعالیت
در این صلاحیت، کارشناسی رسمی دادگستری امور آتشسوزی و آتشنشانی مرجع رسمی برای:
تحلیل صحنه حادثه در محیطهای باز طبیعی مانند مزارع، مراتع و جنگلها،
تشخیص نقطه شروع آتشسوزی و مسیر توسعه آن،
تعیین نقش عوامل محیطی، انسانی یا فنی در بروز حریق.
این موارد طبق استانداردهای تجهیزات آتشنشانی و روشهای شهادتگویی و گزارشنویسی در دستگاه قضائی تبیین میشود .
روشها و ابزارهای تخصصی
برای تحلیل دقیق، بهکارگیری ابزارهای ذیل معمول است:
بررسی صحنه: ثبت شرایط اولیه محیط (پوشش گیاهی، رطوبت، توپوگرافی)،
آنالیز شیمیایی خاک یا مواد محترقه در محل وقوع،
تحلیل مسیرهای احتمالی گسترش حریق،
شبیهسازی حرارتی یا GIS و پردازش تصاویر ماهوارهای یا هوایی (Google Earth و نرمافزارهای تخصصی نقشهبرداری و مدیریت منابع طبیعی)
نقش در نظام قضائی و نهادهای دولتی
گزارش کارشناسی صادره توسط «کارشناسی رسمی دادگستری امور آتشسوزی و آتشنشانی» در پروندههای قضائی، بهویژه دعاوی خسارتی ناشی از آتشسوزی در اراضی کشاورزی و منابع طبیعی، مبنای صدور حکم است.
در پروندههای کیفری مرتبط با آتشسوزی عمدی یا قصوری، نظریه کارشناس، در زمره اسناد فنی قابل ارائه به دادگاه شمرده میشود .
سازمانهای بیمه و بانکها برای ارزیابی خسارت مزارع و مراتع که تحت پوشش مالی هستند، گزارشهای رسمی این کارشناسان را مبنای محاسبه خسارت تلقی میکنند.
کاربرد در بخش دولتی و خصوصی
در سازمان منابع طبیعی و جهاد کشاورزی، «کارشناسی رسمی دادگستری امور آتشسوزی و آتشنشانی» موظف به تخمین خسارت واردشده به عرصههای طبیعی است؛ شامل تعیین سن، تعداد و شرایط پوشش گیاهی و ارزش اقتصادی آنها .
در قراردادهای دولتی یا پیمانکاران حوزه مدیریت بحران، گزارشهای کارشناسی رسمی این کارشناسان نقش کلیدی در تایید یا رد دلیل حریق دارد.
همچنین، در پیوند با مطالعات محیطزیستی و برنامههای پیشگیری، نظرات آنها در تهیه و اصلاح الگوهای مدیریت حریق استفاده میشود.
ارزش حقوقی و اجتماعی
این صلاحیت، تضمینی برای حصول عدالت در دعاوی مرتبط با آتشسوزیهای منابع طبیعی است. گزارشات حرفهای و مستند «کارشناسی رسمی دادگستری امور آتشسوزی و آتشنشانی» امکان احقاق حقوق زیاندیدگان و برخورد قانونی با عوامل تخریب را فراهم میآورد. همچنین، باعث شفافیت در تشخیص علل، بازسازی سناریوی وقوع و تعیین میزان دقیق خسارت میشود .
جمعبندی:
صلاحیت کارشناسی رسمی دادگستری امور آتشسوزی و آتشنشانی در زمینه بررسی و تعیین علل آتشسوزی در مزارع، مراتع و جنگلها، نقشی کلیدی و غیرقابلانکار دارد. این افراد با استفاده از ابزارهای علمی و روشهای قضائی و با اتکا به ضوابط ایمنی و استانداردهای سازمان آتشنشانی، گزارشاتی حقوقی، فنی و مستدل تهیه میکنند که در محاکم، ادارات دولتی، بیمهگران و پیمانکاران مرجعیت دارد. پیشبینی خسارات احتمالی، تحلیل علت حریق، تخمین میزان آسیب به پوشش گیاهی و ارائه راهکارهای اصلاحی از جمله وظایف عملی و کاربردیای هستند که توسط این کارشناسان در نظام قضائی و مدیریتی ایران بهعنوان پشتوانهای فنی و قانونی استفاده میشوند.