برآورد خسارت وارده به غلات، گیاهان صنعتی، روغنی، دارویی و ادویه ای و محصولات آنها توسط عوامل محیطی (بجز آفات و امراض):
معرفی:
صلاحیت موضوعه به یک کارشناسی رسمی دادگستری در حوزه کشاورزی و منابع طبیعی اختیارات حقوقی مشخصی میدهد تا در پروندههای قضایی، مقرراتی و اداری، خسارات ناشی از عوامل محیطی مانند خشکسالی، تگرگ، سرمازدگی، کمبود مواد غذایی، کمبود یا غیرمتوازن بودن آبیاری یا رقابت علفهای هرز را بر محصولات کشاورزی شامل غلات، گیاهان صنعتی، روغنی، دارویی و ادویهای شناسایی، اندازهگیری و برآورد نماید .
وظیفه و دامنه عملیاتی:
تهیه گزارش دقیقی از میزان تولید طبیعی قابل انتظار و مقایسه آن با تولید واقعی پس از وقوع حادثه محیطی؛
برآورد مالی خسارت وارده بر پایه قیمت روز محصولات و هزینه فرصت تولید از دسترفته؛
بررسی نقش عواملی مانند آب، تغذیه خاک، شرایط اقلیمی و مدیریت زراعی در بروز خسارت بدون پرداختن به آفات یا امراض .
ابزار و روشهای مورد استفاده:
یک کارشناسی رسمی دادگستری در این صلاحیت معمولاً از ابزارهای زیر بهره میگیرد:
دادههای اقلیمی و هواشناسی منطقه (ثبت دما، بارندگی، رخداد تگرگ، خشکی یا سرمازدگی)؛
تصاویر هوایی یا ماهوارهای برای مقایسه وضعیت قبل و بعد از وقوع حادثه محیطی؛
ارزیابی میدانی نمونهبرداری خاک، گیاه و محصول؛
جداول قیمتگذاری روز بازار و محاسبه هزینه و درآمد پیشبینیشده بر اساس تولید طبیعی .
نمونه کاربردهای رایج در سیستم قضایی و اداری ایران:
در دعاوی حقوقی پیرامون بیمه کشاورزی، وقتی بیمهگذار یا بیمهگر اختلاف دارد در میزان خسارت محیطی؛
در داوریهای قراردادی بین کشاورزان و ادارات آب، برق یا پیمانکاران پروژههای کشاورزی؛
در پروندههای ملکی یا ممتاز جبران خسارت اراضی کشاورزی پس از آسیب اقلیمی یا مدیریتی؛
در ارزیابی خسارت وارد شده به محمولههای غلات یا اقلام کشاورزی وارداتی در انبار، سیلو یا سردخانه، بهویژه هنگامی که شرایط محیطی موجب افت کیفیت یا کمیت گردیده باشد .
موقعیت قانونی و ارزش کارشناسی:
کارشناسی رسمی دادگستری دارای این صلاحیت، طبق قواعد قضایی کشور، گزارش خود را مستقیماً به مراجع قضایی (دادگاه، مراجع بدوی یا تجدیدنظر)، مراجع داوری رسمی و یا دستگاههای اجرایی دولتی ارائه میدهد و مرجعیت حقوقی و اعتبار کارشناسی وی مورد پذیرش آن مراجع است. ارزش گزارش شامل تفکیک دقیق تأثیر عوامل محیطی بر تولید محصولات مشخص، برآورد مالی خسارت و ارائه معیارهای مقایسهای قابل اتکاست؛ که زمینه تصمیمگیری حقوقی یا اداری را تسهیل میکند.
محدوده و محدودیت کاربرد:
این صلاحیت صرفاً مناسب محصولات کشاورزی غلات و گیاهان صنعتی، روغنی، دارویی و ادویهای است و تنها خسارات ناشی از عوامل محیطی طبیعی یا مدیریتی (غیرآفتی و غیرامریاض) را پوشش میدهد. بهعنوان مثال، بررسی خسارت به دلیل بیماری گیاهی یا آفتها داخل این صلاحیت قرار نمیگیرد و باید در صلاحیتهای دیگر مانند گیاهپزشکی بررسی شود .