ارزیابی فرآوردهها و محصولات جنگلی و مرتعی و تعیین میزان خسارات وارده به آنها:
۱. وظیفه اصلی و قلمرو فعالیت
کارشناسی رسمی دادگستری در این صلاحیت وظیفه دارد طی دعاوی و پروندههای کیفری یا حقوقی مرتبط با منابع طبیعی (جنگل، مرتع و بیابان) بهعنوان کارشناس رسمی قوه قضاییه یا مراجع ذیصلاح، اظهار نظر کند. این اظهار نظرها شامل تعیین میزان خسارت وارده بر پوشش گیاهی، درختان، چوب و الوار، فرآوردههای فرعی جنگلی و مرتعی و محصولات طبیعی است .
۲. زمینههای کاربرد در دادگاه و مراجع اداری
بررسی تجاوزات غیرقانونی: در پروندههایی که ساختوساز، قطع غیرمجاز درختان یا تغییر کاربری اراضی جنگلی و مرتعی مطرح است، کارشناس رسمی دادگستری گزارش تفصیلی ارائه میدهد، از جمله تعداد و سن درختان قطعشده و محدوده خسارتدیده .
تعیین جریمه و دیه: براساس گزارش کارشناسی، دادگاه بدواً میزان خسارت را به صورت ریالی تعیین کرده و جریمهها (عددی موضوع ماده ۴۲–۴۹ قانون جنگلها) اعمال میشود .
کاربرد در دعاوی اشخاص حقیقی و حقوقی: شرکتها، سازمانها یا دستگاههایی مانند منابع طبیعی یا بانکها و بیمهها، در هنگام تعیین غرامت یا جبران خسارت طبیعی به کارشناس رسمی دادگستری استناد میکنند.
۳. ابزار و روشهای کارشناسی
مشاهده و سنجش میدانی: شمارش درختان، سنجش پوشش گیاهی، استفاده از ابزار دقیق (GPS، متر، ترازیاب) برای اندازهگیری ابعاد و حدود اراضی .
تحلیل تصاویر هوایی و ماهوارهای: برای تشخیص مرز اراضی، دقیقسازی آسیبدیدگی و تفکیک میان اراضی جنگلی، مرتعی و کشاورزی .
ارزشگذاری ریالی: تعیین قیمت چوب الواری، محصولات فرعی جنگلی، و میزان خسارت مالی بر اساس نوع، کیفیت و سن درختان و میزان تخریب صورت گرفته .
۴. دامنه کارکرد و اهمیت قانونی
در دعاوی کیفری: تشخیص میزان خسارت ناشی از تجاوز به منابع طبیعی و مساعدت در صدور حکم کیفری یا جلب دیه.
در پروندههای مدنی: تعیین حجم خسارت برای مطالبه غرامت و مالکیت، تفکیک اراضی دایر، بایر و موات، و رفع تردید در حدود ثبتی.
در قراردادها: استفاده گزارش کارشناس رسمی دادگستری در قراردادهای دولتی یا خصوصی مرتبط با بهرهبرداری، فروش یا اجاره اراضی منابع طبیعی.
ضمانت اجرایی: مبنای قانونی برای دستور تخریب ساختمان غیرمجاز یا تعیین ارزش مجدد اراضی ملی یا مستثنیات .
۵. ارزش افزوده حرفهای و نقش نظارتی
مستندسازی علمی: استخراج دادههای دقیق و قابل دفاع برای مراجع قضایی، برخلاف تخمینهای معمول غیررسمی.
حمایت از حقوق عمومی: پاسداری از حقوق ملت نسبت به منابع ملی و محیط زیست با دقت ریالی و فنی.
وحدت رویه: ایجاد مبانی اثباتی مشترک در دعاوی کمتر قابل تردید یا با پیچیدگیهای تخصصی بالا.
۶. کاربردهای متداول عملی
تعیین خسارت ناشی از برداشت غیرمجاز چوب یا تخریب پوشش گیاهی
برآورد ارزش محصولات فرعی مانند قارچ، گیاهان دارویی، چوب خوراکی و سوختی
گزارشنویسی در خصوص تجاوزات ساختمانی یا تغییر اراضی بدون مجوز
ارائه نقشه تفکیکی اراضی جنگلی و مرتعی برای استفاده در دعاوی مالکیت
ارزیابی خسارات سیل، آتشسوزی یا حوادث طبیعی مضر به مراتع
در جمعبندی، صلاحیت کارشناسی رسمی دادگستری در حوزه ارزیابی فرآوردهها و محصولات جنگلی و مرتعی و تعیین میزان خسارت وارده به آنها، نقش برجسته و حیاتی در حمایت از حقوق عمومی و حفظ منابع طبیعی ایفا مینماید. این صلاحیت، فرمایش قانونی لازم را در دعاوی حقوقی و کیفری فراهم ساخته و ابزار دقیق مالی و فنی را برای تصمیمگیری دستگاهها و مراجع قضایی به همراه دارد.