در نظام حقوقی ایران، کارشناسی رسمی دادگستری محیط زیست طبیعی بهعنوان صلاحیتی تخصصی از گروه رشته محیط زیست طبیعی تعریف میشود و نقش قانونی تعیینکنندهای در پروندههای مرتبط با محیط زیست طبیعی بازی میکند. این صلاحیت، امکان اظهارنظر رسمی در زمینه ارزیابی تالابها، بیشهزارها و تشخیص خسارات وارده به اکوسیستمهای طبیعی را فراهم میآورد .
عملکرد و حوزه اختیارات
تعیین و تشخیص میزان خسارت وارده ناشی از آلودگی محیطهای طبیعی، شامل آب، خاک، هوا، صوت و پسماندها، از مهمترین وظایف است .
ارزیابی تالابها و بیشهزارها و برآورد خسارات واردآمده به این اکوسیستمها در اثر فعالیتهای انسانی یا رخدادهای طبیعی، بهصورت رسمی قابل ارائه در دادگاه و مراجع دولتی است .
مسئولیتها و کاربردهای متداول
در دعاوی قضایی (دادگستریهای استان، دیوان عدالت اداری و مراجع انتظامی) حوزه ارزیابی محیط زیستی بررسی و تعیین میزان خسارات واردشده به اکوسیستمهای طبیعی.
در قراردادهای دولتی یا پروژههای زیستمحیطی، تطبیق وضعیت موجود پروژه با ضوابط محیط زیستی و ارزیابی اثرات تخریبی.
در پروندههای بیمه یا ادعانامههای بانکی مرتبط با خسارات ناشی از آلودگی یا تخریب طبیعی، ارزیابی دقیق مالی تجاوزها یا خسارات زیستی.
در ارزیابی ارزش اقتصادی اکوسیستمهای حساس مانند مناطق چهارگانه حفاظتشده و اصولا برآورد هزینه تخریب محیط زیست .
اظهارنظر رسمی درباره اجرای قوانین و مقررات حفاظت از محیط زیست طبیعی، بویژه در موارد تجاوز به مناطق حفاظتشده یا حیاتوحش.
ابزار و روشهای مورد استفاده
پایش کیفی و کمی منابع طبیعی اعم از نمونهبرداریهای خاک، آب، هوا، رسوبات، پسماند و اندازهگیری عوامل آلودگی.
تفسیر تصاویر ماهوارهای و هوایی بهمنظور تعیین حدود تالابها، بیشهزارها، مناطق تحت مدیریت و ارزیابی تخریب آنها .
تحلیل شعاع اثر آلودگی، علتیابی رخدادهای محیط زیستی و مدلسازی انتشار آلودگی.
برآورد اقتصادی خسارات محیط زیستی، شامل ارزش طبیعی، هزینههای جبرانی، هزینه حفظ و احیاء.
رسیدگی فنی به فرآیندهای تصفیه، پایش، دفع و بازیافت و بررسی حسن اجرای قراردادها و پروژههای زیستمحیطی .
ارزشافزوده در نظام قضایی و اداری
نظر رسمی کارشناسی رسمی دادگستری محیط زیست طبیعی بهعنوان مستند حقوقی معتبر در پروندهها پذیرفته میشود و قابلیت استناد در برابر قاضی، سازمان حفاظت محیط زیست، نهادهای دولتی و مؤسسات بیمه یا بانکها را دارد.
پیشگیری از اختلافات بین کارفرما، پیمانکار، مشاور محیط زیست در پروژههای زیستمحیطی از طریق رسیدگی و اظهارنظر مستقل.
تعیین حدود قانونی خسارت، تطبیق با مقررات زیستمحیطی، و حفظ منافع عمومی در حوزه منابع طبیعی، از جمله تالابها، بیشهزارها، حیاتوحش و قلمروهای حفاظتشده.
تأمین اسناد رسمی برای مطالبه غرامت، برخورد با آلودگی صنعتی یا خانگی، دعوای حقوقی علیه متخلفان محیطزیستی در سطح قضایی.