ارزیابی، تعیین علت و خسارت مربوط به سقوط وسایل پرنده:
صلاحیت ارزیابی، تعیین علت و خسارت مربوط به سقوط وسایل پرنده از جمله صلاحیتهای تخصصی کارشناسی رسمی دادگستری در گروه صنعت و فن (بخش هوافضا و وسایل نقلیه هوایی) است که بر اساس مقررات جاری جمهوری اسلامی ایران تعریف شده است . این صلاحیت بهصورت اختصاصی به بررسی حوادث سقوط و سانحهدیدگی وسایل پرنده مانند هواپیما و بالگرد میپردازد و شرح وظایف آن شامل موارد زیر است:
۱. شرح عملکرد و حوزه فعالیت رسمی
در چارچوب پروندههای قضایی یا دعاوی اداری، کارشناسی رسمی دادگستری با این صلاحیت مجاز به تحلیل علل وقوع سقوط یا سانحه وسایل پرنده است؛ چه ناشی از نقص فنی، شرایط آبوهوایی، خطای خلبان یا عوامل بیرونی.
بررسیها ممکن است در پروندههایی از جمله دعاوی حقوقی بین شرکتهای هواپیمایی، خانواده قربانیان، بیمهگران، کارفرمایان یا پیمانکاران فنی صورت گیرد.
۲. مسئولیتهای قانونی و قضایی
این کارشناسی رسمی دادگستری در صحنه سانحه موظف به مستندسازی کامل صحنه، اعم از کروکی، عکسبرداری فنی و نمونهبرداری است و همکاری مستقیم با مقام قضایی دارد .
او بررسی میکند آیا فرد یا نهاد خاصی (مثلاً شرکت هواپیمایی، خلبان، تعمیرکارها، کنترلر برج مراقبت) مرتکب بیاحتیاطی یا بیمبالاتی شده و درصد تقصیر را تعیین مینماید .
۳. ابزار و روشهای تخصصی مورد استفاده
استفاده از دادههای ثبتشده در جعبه سیاه (FDR و CVR) برای کشف دقیق جزئیات پرواز، مکالمات و ثبتهای فنی .
بررسی مستندات فنی پیش، حین و پس از پرواز، گزارشهای تعمیر و نگهداری، لیستهای چک خلبان، شرایط آبوهوایی منطقه حادثه و عملکرد سیستمهای آلات دقیق هواپیما شامل ارتفاعسنج، سیستم ناوبری، موتورها و نشانگرهای پروازی .
انجام تحلیل فنی بر اساس روشهای استاندارد مستند در رشته صنایع هوایی و فضایی، شامل تحلیل سازه، دینامیک پرواز و ایمنی هوایی.
۴. تخمین خسارت مالی و ارزشگذاری
برآورد خسارت وارده بر وسایل پرنده (هواپیما، بالگرد، هواپیمای سبک مسافربری یا باری، هلیکوپتر و…) و تجهیزات زمینی مربوط به فرودگاه یا باند پرواز .
تعیین ارزش وسیله پرنده پیش و پس از حادثه، بهمنظور استفاده در دعاوی بیمه، قراردادهای اجاره یا انتقال مالکیت .
۵. کاربردهای واقعی و ارزش حقوقی
در پروندههای قضایی، گزارش این کارشناسی رسمی دادگستری بهعنوان مدرک تخصصی رسمی، تأثیر قطعی در تعیین تقصیر، تعیین خسارت مالی و حل اختلافات دارد.
در دعاوی بیمهای، تحلیل علت سقوط و مبلغ خسارت تعیینشده توسط این کارشناس رسمی دادگستری مبنای پرداخت یا رد ادعاست.
در ارزیابی فنی توانایی پرواز (Air Worthiness) و تحلیل ایمنی، ارائه پیشنهادهای پیشگیرانه و بررسی شرایط ناوبری و فرودگاهها نیز نقش دارد.
۶. قلمرو تخصصی فعالیت
محدود به وسایل نقلیه هوایی مسافربری یا باری با سرنشین؛ شامل هواپیماهای مسافری، هلیکوپترها، هواپیماهای سبک و تجاری. این صلاحیت شامل موشکها یا ماهوارهبرهایی که برای حملونقل سرنشین طراحی نشدهاند نمیشود مگر در برابر وسایل پرنده با کاربرد حمل بار یا مسافر .
فعالیت در پروسههایی مانند حوادث مربوط به فرودگاه، مدیریت قراردادهای اجاره یا نقلوانتقال، و بررسی ادعاهای حقوقی مرتبط با سانحه وسایل پرنده.
در مجموع، صلاحیت ارزیابی، تعیین علت و خسارت مربوط به سقوط وسایل پرنده توسط کارشناسی رسمی دادگستری نقش حیاتی در ارائه تحلیل فنی مستند و پاسخ رسمی به شکایات قضایی، بیمهای و اداری دارد. عملکرد این صلاحیت بر پایه بررسی صحنه حادثه، مدارک فنی، تحلیل دادههای پروازی جعبه سیاه، تعامل با نهادهای قضایی و تخمین دقیق خسارت مالی استوار است. این کارشناس رسمی دادگستری، منبع معتبر و قابل استناد در حل اختلافات، تعیین مسئولیت و جلوگیری از حوادث مشابه آینده محسوب میشود.