این صلاحیت، ذیل گروه تخصصی راه و ساختمان قرار دارد و وظیفه تعیین وضعیت ثبتی و ارزشگذاری رسمی املاک و اراضی فاقد سند را بر اساس قیمت منطقهای دارایی بر عهده دارد. کارشناسی رسمی دادگستری دارای این صلاحیت، در مقام دستیار قضایی، موظف است نظریهای مستند، دقیق و بیطرفانه ارائه دهد؛ بهویژه در پروندههای ارجاعی قوه قضائیه، ادارات ثبت و هیئتهای رسیدگی به املاک فاقد سند
دامنه فعالیت و مسئولیتها
جانمایی دقیق پلاک ثبتی و پیادهسازی محدوده ملک در نقشههای کاربردی (UTM و نقشه ۱:۲,۰۰۰)، با استناد به سوابق ثبتی و فنی
بررسی کامل اسناد ثبتی، تشخیص صحت یا خطای جریان ثبتی (از ثبت پلاک تا صدور سند) و اصلاح اختلافات ثبتی یا هندسی میان ملکها
بازدید و تطبیق وضع موجود ملک با نقشههای ثبتی، جهت ارزیابی دقیق، شناسایی تجاوز، عقبنشینی یا تملک پهنهای
مرور وضعیت حقوقی ملک، شامل بررسی کاربری (مسکونی، کشاورزی، …)، پایانکار، پروانه و سایر مستندات مرتبط
تعیین ارزش قطعی ملک بر اساس قیمت منطقهای دارایی تأیید شده توسط کمیسیون ارزش معاملاتی، متناسب با شرایط بازار روز و شاخصهای حاکم
تنظیم گزارش کارشناسی رسمی دادگستری با مهر و امضاء، مبنای تصمیمگیری قضات، ادارات ثبت، بانکها، بیمهها، نهادهای دولتی و غیره قرار میگیرد
ابزارها و روشهای کاربردی
کارشناسی رسمی دادگستری امور ثبتی با بهرهگیری از ابزارهای فنی و دقیق شکل میگیرد:
نقشههای ثبتی ریز و دقیق (UTM، نقشههای رقومی)
نرمافزارهای ترسیم موقعیت پلاک، تداخل و تعارض نقشهای
دادههای قیمت منطقهای معتبر، اعلامشده توسط مراجع رسمی مانند کمیسیون تقویم املاک
روشهای بازدید میدانی، اندازهگیری دقیق عرصه و بررسی وضعیت معماری ملک
تحلیل فنی حقوقی مبتنی بر تطبیق اسناد، نقشههای فنی، علم فنی و مقررات جاری
کاربردهای عملی در نظام قضایی و ثبتی ایران
پروندههای قضایی و دعاوی ملکی: اختلافات پیرامون حد و مرز، تداخل، باطل یا مشکلدار بودن اسناد، بدون گزارش کارشناسی رسمی معتبر، بسیاری از آرای قضایی قابل اتکا نیستند .
رسیدگی به املاک فاقد سند طبق قانون: کارشناسی رسمی دادگستری، نقش محوری در ارائه گزارش به هیأت تعیین تکلیف، ارزیابی وضعیت ثبتی و تعیین قیمت منطقهای برای صدور سند رسمی دارد
تعیین قیمت عادلانه در معاملات و قراردادها: برای مبالغ اختلاف، تقسیم ارث و مشارکت، قراردادهای ملکی بزرگ، صدور تملک ادارات یا طرحهای عمرانی .
کاربرد اداری و اعتباری: گزارش کارشناسی برای تعیین مالیات، هزینه دادرسی، حقالثبت و سایر محاسبات رسمی بر پایه قیمت منطقهای
ارزش و اهمیت صلاحیت
کارشناسی رسمی دادگستری امور ثبتی، نقشی حیاتی در ارتقاء عدالت قضایی و ثبتی دارد. دقت در جانمایی، ارزشگذاری رسمی و صداقت در گزارش به تضمین حقوق مالکانه میانجامد. در شرایطی که ارجاع قضایی یا اداری سنگین وجود دارد، تنها گزارش رسمی و فنی این کارشناسان مبنای صحیح و قابل اعتماد جهت تصمیمگیریهای حقوقی، ثبتی و اجرایی است